زنان ، زایمان و نازایی
3.62
نوشته شده توسط زوپ

سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

سندرم تحریک بیش از حد تخمدان بر زنانی تأثیر می‎گذارد که از داروهای تزریقی هورمونی استفاده می‎کنند. این داروها برای تحریک تخمدان به‎منظور تخمک‎گذاری به کار می‎روند. ممکن است این سندرم در زنانی که تحت لقاح آزمایشگاهی (IVF)، القای تخمک‎گذاری یا تلقیح داخل رحمی قرار می‎گیرند نیز رخ دهد.وجود هورمون‎های دارویی بیش ‎از اندازه در سیستم بدن می‎تواند منجر به OHSS شود. در این حالت تخمدان متورم و دردناک می‎شود. ممکن است تعداد کمی از زنان به OHSS شدید مبتلا شوند که می‎تواند باعث افزایش سریع وزن، درد شکم، استفراغ و تنگی نفس شود.

در موارد کمتری سندرم تحریک بیش از حد تخمدان در طول درمان‎های ناباروری و مصرف داروهای خوراکی مانند کلومیفن (کلومید، سروفین) اتفاق می‎افتد. گاهی نیز OHSS بصورت خودبخودی پدید می آید و ربطی به درمان‎های ناباروری ندارد.

آشنایی با علائم سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

غالباً علائم OHSS در مدت 10 روز بعد از استفاده از داروهای تزریقی برای تحریک تخمک‎گذاری پدیدار می‎شوند. این علائم می‎توانند در گستره‎ای از علائم خفیف تا شدید باشد. ازطرفی ممکن است این علائم با گذشت زمان تشدید شوند یا بهبود یابند.

OHSS خفیف تا متوسط

علائم سندرم خفیف تا متوسط عبارتند از:

درد خفیف تا متوسط شکم

 نفخ شکم یا افزایش اندازه دور کمر

 حالت تهوع

 استفراغ

 اسهال

  حساسیت در ناحیه تخمدان‎ها

  افزایش ناگهانی وزن بیشتر از 3 کیلوگرم

برخی از زنانی که از داروهای باروری تزریقی استفاده می‎کنند دچار  سندرم تحریک بیش از حد تخمدان خفیف می‎شوند. این نوع سندرم بعد از یک هفته از بین می‎رود. ولی اگر بارداری اتفاق بیفتد ممکن است علائم OHSS تشدید شوند و چند روز تا چند هفته طول بکشند.

OHSS شدید

ممکن است در سندرم تحریک بیش از حد تخمدان این علائم وجود داشته باشد:

 افزایش سریع وزن از 15 تا 20 کیلوگرم در طول 5 تا 10 روز

 دردهای شکمی شدید

 تهوع و استفراغ شدید و مداوم

 لخته‎شدن خون در پاها

 کاهش ادرار

 تنگی نفس

 بزرگی و (احساس) تنگی شکم

علت ایجاد سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

هنوز علت سندرم تحریک بیش از حد تخمدان بطور کامل مشخص نشده است. ولی، وجود میزان بالایی از هورمون گنادوتروپین جفتی انسان HCG (هورمونی که معمولاً در دوران بارداری تولید می‎شود) در بدن انسان نقش مهمی در پدید آمدن این سندرم دارد. رگ‎های خونی تخمدان به‎طور غیرطبیعی به HCG واکنش نشان می‎دهند و شروع به تراوش مایع می‎کنند. این مایع باعث تورم تخمدان‎ها می‎شود و گاهی مقدار زیادی از آن به شکم منتقل می‎شود.

درطول درمان‎های ناباروری، HCG می‎تواند به‎عنوان یک محرک عمل کند. بنابراین، یک فولیکول بالغ تخمک خود را آزاد می‎کند. معمولاً این حالت یک هفته بعد از تزریق HCG اتفاق می افتد. اگر فرد در طول دوره درمان (ناباروری) باردار شود ممکن است OHSS بدتر شود. زیرا بدن در پاسخ به بارداری HCG تولید می‎کند.

با مقایسۀ بین داروهای باروری تزریقی و درمان با کلومیفن (داروهایی که به صورت قرص‎های خوراکی مصرف می‎شوند) مشخص شد که احتمالاً داروهای باروری تزریقی دلیل ایجاد OHSS هستند.

عوامل خطرساز سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

عواملی که خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می ‎دهند عبارتند از:

 سندرم تخمدان پلی‎کیستیک: یک اختلال تولید مثلی شایع است که باعث رشد موهای زائد، دوره های قاعدگی نامنظم و ظاهر غیر عادی تخمدان‎ها (در معاینۀ سونوگرافی) می‎شود.

 وجود تعداد زیاد فولیکول‎ها

  سن کمتر از 30 سال

 وزن کم

 بالا بودن یا افزایش شدید سطح استرادیول (استروژن) قبل از کاربرد محرک HCG

 سابقه ابتلا به سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

در برخی موارد OHSS بر زنانی تاثیر می‎گذارد که هیچ‎کدام از فاکتورهای خطر را ندارند. 

عوارض سندرم تحریک بیش از حد تخمدان 

در حدود 1 تا 2 درصد از زنان مبتلا به سندرم تحریک بیش از حد تخمدان نوع شدید این سندرم را تجربه می‎کنند. OHSS شدید می‎تواند خطرناک و کشنده باشد. عوارض این نوع سندرم عبارتند از:

 تجمع مایع در شکم و گاهی قفسۀ سینه

  اختلالات الکترولیت (سدیم، پتاسیم، ...)

   لخته شدن خون در عروق بزرگ که معمولاً در پاها هستند.

  نارسایی کلیه

 چرخش تخمدان (پیچ‎خوردگی تخمدان)

 پارگی کیست در تخمدان که می‎تواند منجر به خونریزی خطرناک شود.

مشکلات تنفسی

  از دست دادن بارداری و سقط جنین در اثر عوارض ناشی از این سندرم

  در موارد معدودی مرگ 

پیشگیری از سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

برای کاهش شانس ابتلا به OHSS، برای درمان‎های ناباروری به یک برنامۀ فردی نیاز دارید. پزشک هرکدام از دوره‎های درمانی را با دقت کنترل می‏کند که عبارتند از: انجام سونوگرافی‎های مکرر برای بررسی رشد و ایجاد فولیکول‎ها و آزمایش‎های خون به‎منظور بررسی میزان هورمون‎های خون.

  تطبیق یا تغییر داروها: پزشک برای دستیابی به اهداف تحریک تخمدان و تخمک‎گذاری از کمترین مقدار ممکن گنادوتروپین‎ها استفاده می‎کند. تجویز داروهای متفورمین (گلوکوفاژ، گلومتزا و ...) در طول تحریک تخمدان برای زنان مبتلا به OHSS ممکن است به پیشگیری از این سندرم کمک کند.

 توقف: اگر سطح استروژن فرد بالا باشد یا تعداد زیادی از فولیکول‎های رشد کرده در تخمدان وجود داشته باشد، پزشک می‎تواند و چند روز قبل از مصرف HCG (محرک تخمک‎گذاری) مصرف داروهای تزریقی را متوقف کند. این عمل توقف (coasting) نام دارد.

 پرهیز از مصرف محرک HCG: به دلیل اینکه سندرم تحریک بیش از حد تخمدان غالباً بعد از تزریق HCG ایجاد می‏شود، جایگزین‎ HCG با آنتاگونیست های Gn-RH مانند لوپرولید (لوپرون) به عنوان راهی برای جلوگیری یا محدود کردن OHSS استفاده می‎شود.

 انجماد جنین: اگر فرد تحت IVF باشد، ممکن است همۀ فولیکول‎ها (بالغ و نابالغ) از تخمدان برداشته شوند تا احتمال OHSS کاهش یابد. فولیکول‎های بالغ بارور و منجمد می‎شوند و تخمدان‎ها می‎توانند استراحت کنند. سپس فرد می‎تواند فرآیند IVF را مدتی بعد از اینکه بدن آماده شد از سر بگیرد.

تشخیص سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

پزشک می‎تواند با انجام مراحل زیر این بیماری را تشخیص دهد:

 معاینه فیزیکی: پزشک هرگونه افزایش وزن، افزایش دور کمر و دردهای شکمی را مورد توجه قرار می‎دهد.

 سونوگرافی: اگر فرد به این بیماری مبتلا باشد، ممکن است در تصاویر سونوگرافی تخمدان بزرگ تر از میزان طبیعی و همراه با کیست‎های پر از مایع باشد که فولیکول‎ها در آنها رشد کرده‎اند. در طول درمان با داروهای باروری، پزشک با استفاده از سونوگرافی واژینال تخمدان‎ها را بطور منظم بررسی می‎کند.

 آزمایش خون: پزشک با انجام آزمایش خون، عملکرد کلیه و غلظت خون را را بررسی می‎کند. زیرا OHSS می‎تواند به کلیه آسیب بزند.

آشنایی با درمان سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

اگر فرد باردار باشد معمولاً این بیماری در طول یک یا دو هفته یا کمی بیشتر خودبخود از بین می‎رود. هدف از درمان OHSS راحتی فرد، کاهش فعالیت تخمدان و پرهیز از عوارض OHSS است.

OHSS خفیف تا متوسط

معمولاً این سندروم خود به خود از بین می‏رود. درمان سندرم تحریک بیش از حد تخمدان خفیف می‎تواند شامل موارد زیر باشد:

  تجویز داروهای ضد تهوع یا تجویز مسکن و یا هردو

 معاینه‎های فیزیکی مکرر و انجام سونوگرافی

اندازه‎گیری روزانه وزن بدن و دور کمر برای بررسی تغییرات شدید

 انجام آزمایش‎های خون برای کنترل کم‎آبی بدن (دهیدراسیون)

 عدم تعادل الکترولیتی و مشکلات دیگر

 مصرف کافی مایعات

  تخلیه مایع انباشته شده در شکم با استفاده از سوزنی که وارد حفره شکمی می‎شود.

 استفاده از جوراب ساق بلند (جوراب واریس) برای پیشگیری از لخته‎شدن خون

OHSS شدید

شاید لازم باشد در OHSS شدید برای کنترل و انجام درمان‎های تهاجمی مانند تزریق وریدی مایعات، بیمار در بیمارستان بستری شود. ممکن است پزشک دارویی به نام کابرگولین تجویز کند تا علائم OHSS کاهش یابد. در برخی موارد ممکن است پزشک داروی دیگری تجویز کند که به سرکوب و کاهش فعالیت تخمدان کمک کند. این دارو به‏عنوان آنتاگونیست هورمون آزادکننده گنادوتروپین (Gn-RH) معروف است.

عوارض خطرناک به درمان‎های بیشتر نیاز دارند. درمان‎هایی همچون جراحی برای درمان کیست‎های پاره‎شده تخمدان یا مراقبت های شدید برای مشکلات کبدی یا ریوی. همچنین ممکن است برای کاهش خطر لخته شدن خون در پاها فرد به داروهای ضد انعقاد خون نیاز داشته باشد.

درمان‎ خانگی سندرم تحریک بیش از حد تخمدان

اگر شما به این سندروم مبتلا باشید، احتمالاً می‎توانید فعالیت‎های روزانۀ خود را انجام دهید. باید از توصیه‎های پزشک خود پیروی کنید. توصیه‎های پزشکی در این زمینه عبارتند از:

 برای ناراحتی‎ها و دردهای شکمی از مسکن‎هایی همچون استامینوفن (تایلنول، ...) استفاده کنید ولی از مصرف ایبوپروفن (آدویل، موترینIB، ...) یا ناپروکسن سدیم (آلیو، ...) خودداری کنید. زیرا این داروها می‎توانند باعث ایجاد اختلال در لانه‎گزینی تخمک نطفه‎دار شوند.

 از رابطه جنسی پرهیز کنید. زیرا ممکن است دردناک باشد و باعث پارگی کیست تخمدان شود.

 فعالیت‎های بدنی سبک انجام دهید و از انجام فعالیت‎های بدنی شدید پرهیز کنید.

 با یک ترازو هر روز خود را وزن کنید و همچنین روزانه دور کمر خود را اندازه بگیرید. در صورت مشاهده افزایش اندازه دور کمر و افزایش وزن غیرعادی مراتب را به پزشک گزارش دهید.

 در صورت تشدید علائم و نشانه‎ها آنها را به پزشک گزارش دهید.

آمادگی برای ملاقات با پزشک

اگر فرد از درمان‎های ناباروری استفاده می‎کند و دارای علائم OHSS است، باید به پزشک مراجعه کند. حتی اگر OHSS خفیف هم باشد باید پزشک برای بررسی علائمی مانند افزایش ناگهانی وزن یا تشدید علائم، بیمار را معاینه کند.

اگر در طول درمان ناباروری فرد دچار مشکلات تنفسی یا درد در پاها شود باید فوراً با پزشک تماس بگیرد. زیرا ممکن است این علائم نشان‎دهنده یک وضعیت اضطراری باشند که نیازمند مراقبت پزشکی فوری هستند.

براساس شدت سندروم ممکن است با مشاهده علائم برای اولین بار به پزشک عمومی، متخصص زنان، متخصص ناباروری یا احتمالاً پزشک اورژانس مراجعه کنید. اگر به اندازه کافی وقت دارید، بهتر است از قبل خود را برای ملاقات با پزشک آماده کنید.

  فهرستی از تمام علائم خود تهیه کنید. این فهرست شامل تمام علائمی است که تجربه کرده‎اید. حتی آن دسته از علائم ظاهراً بی‎ربط را نیز یادداشت کنید.

 فهرستی از داروها، ویتامین‎ها و مکمل‎های مصرفی خود را تهیه کنید. دوز مصرفی داروها و چگونگی مصرف آنها را نیز یادداشت کنید.

  در صورت امکان یکی از اعضای خانواده یا یکی از دوستان صمیمی خود را همراه با خود ببرید. ممکن است پزشک اطلاعات زیادی در اختیار شما قرار دهد ولی به‎خاطر آوردن همه آنها برای شما دشوار باشد.

  یک دفترچه یادداشت با خود داشته باشید. در زمان ملاقات با پزشک اطلاعات مهم را در دفترچه خود یادداشت کنید.

  فهرستی از سوالاتی که می‎خواهید از پزشک بپرسید تهیه کنید. در ابتدای فهرست مهم‎ترین سوالات را یادداشت کنید.

سوالاتی که باید از پزشک بپرسید 

 دلیل احتمالی بروز این علائم چیست؟

 باید چه آزمایش‎هایی بدهم؟

  آیا این سندروم خود به خود درمان می‎شود یا باید تحت درمان قرار گیرم؟

 آیا بروشورها یا کتابچه‎هایی درباره OHSS وجود دارد که آنها را مطالعه کنم؟ مطالعه کدام وب‎سایت‎ها را پیشنهاد می کنید؟

باید آنچه پزشک می‎گوید را به‎خوبی درک کنید. اگر نیاز دارید که پزشک گفته‎های خود را تکرار کند یا برای شفافیت موضوع به سوالات تکمیلی نیاز است تردید نکنید و از پزشک بخواهید مطالب را برای شما تکرار کند.

سوالاتی که ممکن است پزشک از شما بپرسد

احتمالاً پزشک این سوالات را از شما خواهد پرسید:

چه موقع این علائم در شما آغاز شدند؟

 شدت علائم چقدر است؟

  آیا چیزی وجود دارد که علائم شما را بهتر کند؟

 آیا چیزی وجود دارد که علائم شما را تشدید کند؟