پوست ، مو و ناخن
3.18
آکنه

آکنه عارضه‎ای پوستی است و زمانی‎ ظاهر می شود که فولیکول‎های مو به غدد چربی و سلول‎های مرده پوست متصل شوند. این فرایند اغلب باعث پدید آمدن جوش‎های سرسفید، سرسیاه یا کورک می‎شود و معمولاً روی پوست صورت، پیشانی، سینه، شانه‎ها و پشت ظاهر می‎شوند. گرچه افراد در سنین مختلف دچار آکنه می شوند ولی بروز آن بین نوجوانان شایع‎تر است.

درمان‎های موثری برای این مشکل وجود دارد ولی از طرفی می‎تواند به صورت مزمن و پایدار درآید. کورک ها و دانه‏ های پوستی به مرور زمان و به آهستگی از بین می‎روند و زمانی ‎که یکی از آنها ناپدید شود، آکنه‏ های دیگری ظاهر می‎شود.این مشکل می‎توانند بر اساس شدت آنها باعث ناراحتی و اسکار پوستی شوند. هرچه درمان این بیماری زودتر آغاز شود خطر بروز این مشکلات کمتر می‎شود.

انواع آکنه

براساس شدت این بیماری علائم و نشانه ‏های مختلفی بروز می‎کند. این علائم عبارتند از:

  • جوش‎های سرسفید (منافذ توده ای بسته کومدون بسته)
  • جوش‎های سرسیاه (منافذ توده‎ای باز کومدون باز)
  • ضایعات قرمز کوچک و التهابی (پاپول)
  • کورک ها (پاسچول): پاپول‎هایی که در انتهای آنها چرک وجود دارد.
  • غده‏های بزرگ، توپر و جامد زیر سطح پوست (ندول)
  • غده‏های دردناک و چرکین زیر پوست

علت ایجاد آکنه

4 عامل اصلی می‎توانند باعث بروز این بیماری شوند:

  • تولید بیش از حد چربی
  • مسدود شدن فولیکول مو بوسیلۀ چربی و سلول‎های مردۀ پوست
  • باکتری‎ها
  • فعالیت بیش از حد هورمون آندروژن

معمولاً آکنه در پوست صورت، پیشانی، سینه، پشت و شانه‏ها ظاهر می‎شود. زیرا بیشترین غدد سباسه (چربی) در این نواحی وجود دارند و فولیکول‎های مو به این غدد چربی متصل هستند.

دیواره فولیکول مو می‎تواند متورم شده و جوش سرسفید تولید کند یا ممکن است مسیر توده مسدود به طرف سطح پوست باز شده و در مجاورت هوا تیره شود. درنتیجه جوش سرسیاه بوجود می‎آید. شاید به نظر رسد که منافذ جوش سرسیاه دارای چرک هستند ولی درحقیقت، منافذ پوست مملو از چربی و باکتری هستند که در مجاورت هوا به رنگ قهوه‎ای تیره در می آیند.

پیمپل‎ها نقاط قرمز رنگ برآمده‎ با یک نقطه مرکزی سفید هستند و زمانی بوجود می آیند که فولیکول‎های مسدودشده مو بوسیله باکتری‎ها ملتهب یا آلوده می‎شوند.انسداد و التهاب فولیکول‎های عمقی باعث تولید توده‏ هایی کیست‎ مانند در زیر سطح پوست می‎شود. منافذ دیگری که در پوست قرار دارند، مانند مجاری غدد عرق، معمولاً در پدید آمدن آکنه نقشی ندارند.

عوامل تشدید کننده آکنه

آنچه در ادامه می‎آید عواملی هستند که می‎توانند آکنه را تحریک یا تشدید کنند:

  • هورمون‎ها: در دوران بلوغ ترشح هورمون آندروژن در دختران و پسران افزایش یافته و باعث بزرگ شدن غده‎های سباسه و در نتیجه تولید بیشتر چربی می‎شود. تغییرات هورمونی مرتبط با بارداری و مصرف قرص‎های بارداری نیز می‎توانند بر تولید چربی (سبوم) تاثیر بگذارند. همچنین جریان ناچیز آندروژن در خون زنان نیز می‎تواند آکنه را تشدید کند.
  • داروهای خاص: برخی داروهای مخصوص درمان آکنه حاوی کورتیکواستروئیدها، تستسترون یا لیتیم هستند.
  • رژیم غذایی: مطالعات نشان می‎دهند که عوامل خاص مربوط به رژیم غذایی شامل چربی شیر و غذاهای غنی از کربوهیدرات مانند نان، شیرینی و چیپس می‎تواند باعث تشدید این بیماری شوند. شکلات نیز از مدت‎های مدیدی به عنوان یکی از عوامل تشدید این بیماری محسوب می‎شود. در یک مطالعه محدود که روی 14 مرد مبتلا به این بیماری انجام شد مشخص شد که مصرف شکلات رابطه نزدیکی با تشدید علائم آکنه دارد. برای بررسی علل آن، تأثیر رژیم غذایی خاص و رعایت محدودیت‎های رژیم غذایی به مطالعات بیشتری نیاز است.
  • استرس: استرس می‏تواند باعث تشدید این بیماری شود.

باورهای نادرست درباره آکنه

این عوامل تاثیر ناچیزی روی بروز این بیماری دارند:

  • غذاهای چرب: مصرف غذاهای چرب تاثیر ناچیزی روی این بیماری دارند. ولی کار در محیط‎های چرب مانند آشپزخانه‎هایی که دارای سرخ ‎کن‎های بزرگ هستند و مقادیر زیادی غذاهای چرب پخته می‎شود می‎تواند روی بروز آکنه تاثیر بگذارد. زیرا چربی‎ها به پوست می‎چسبند و فولیکول‏ های مو را مسدود می‎کنند.
  • بهداشت: آلودگی پوست عامل پدید آمدن آکنه نیست.در حقیقت، ساییدن شدید پوست یا تمیز کردن آن با صابون‎ها یا مواد شیمیایی خشن پوست را تحریک کرده و باعث بدتر شدن این بیماری می‎شود.
  • مواد و لوازم آرایشی: مواد آرایشی لزوماً این بیماری را تشدید نمی‎کنند بویژه اگر از مواد آرایشی فاقد چربی استفاده کنید و آرایش خود را بطور مرتب پاک کنید. مواد آرایشی فاقد چربی غیر کومدون‎ساز هستند و منافذ پوست را مسدود نمی‎کنند. مواد آرایشی فاقد چربی با داروهای درمان این بیماری تداخل دارویی ندارند.

عوامل خطرساز آکنه

  • سن: آکنه می‎تواند در تمام افراد (با سنین مختلف) ظاهر شود ولی در نوجوانان شایع‎تر است.
  • تغییرات هورمونی: تغییرات هورمونی در نوجوانان، زنان و دختران شایع است. همچنین این بیماری در افرادی که از داروهای خاص حاوی کورتیکواستروئید، آندروژن یا لیتیم استفاده می‎کنند نیز شایع است.
  • سابقه خانوادگی: ژنتیک نقش مهمی در بروز این بیماری دارد. اگر هر دو والد سابقه آکنه داشته باشند، احتمال اینکه فرزندان آنها نیز دچار این مشکل شوند وجود دارد.
  • مواد چرب: مصرف لوسیون‎ها و کرم‎های چرب و همچنین کار در محیط پرچرب همچون آشپزخانه های دارای سرخ‎کن های بزرگ پوست را در معرض چربی قرار داده و درنتیجه پوست مستعد ابتلا به این مشکل می‎شود.
  • مالش پوست یا فشار روی آن: اشیائی مانند تلفن، موبایل، کلاه‎ایمنی، یقه یا گردن‎بندهای تنگ و کوله ‎پشتی می‎تواند باعث سایش پوست یا فشار روی آن شوند.
  • استرس: استرس نمی‎تواند باعث ایجاد این بیماری شود ولی اگر از قبل آکنه داشته باشید استرس می تواند باعث تشدید آن شود.

اگر چند هفته داروهای بدون نسخه را امتحان کردید و تاثیری در بهبود این بیماری ‏ها نداشتند به پزشک مراجعه کنید. پزشک می‎تواند داروهای قوی‎تری تجویز کند. متخصص پوست می‎تواند برای کنترل این بیماری، جلوگیری از ایجاد اسکار و سایر ضایعات پوستی و همچنین کاهش اسکارها به شما کمک کند.

داروهای آکنه تولید چربی را کاهش می‎دهند، سرعت بازسازی سلول‎های پوست را افزایش می‎دهند، با آلودگی‎های باکتریایی مبارزه می‎کنند یا التهاب پوستی را کاهش می‎دهند و در نتیجه مانع بروز اسکارهای پوستی می‎شوند. 4 تا 8 هفته طول می‎کشد تا داروهای درمان این بیماری اثر کنند و حتی ممکن است در طول این مدت شرایط شما بدتر شود. بنابراین، مصرف یا تجویز داروهای بیشتر نمی‎تواند نتایج مثبت زودهنگام به همراه داشته باشد؛ حتی ممکن است بهبودی کامل آکنه ‏ها چند ماه یا چند سال طول بکشد.

داروهای موضعی

رایج‎ترین داروهای تجویزی موضعی برای درمان این بیماری عبارتند از:

  • داروهای رتینوئیدی یا شبه رتینوئیدی: داروهای حاوی رتینوئید به صورت کرم، ژل و لوسیون هستند. این داروها از ویتامین A مشتق می‎شوند و حاوی تریتینوئین (آویتا، رتین A و غیره)، آداپالن (دیفرین) و تازاروتن (تازوراک، آواک) هستند. این داروها باید شب هنگام مصرف شوند. در روزهای ابتدایی سه ‎بار در هفته آنها را مصرف کنید. با گذشت زمان و عادت کردن پوست، به صورت روزانه مصرف کنید. این کرم‎ها مانع اتصال فولیکول‎های مو به غدد چربی و سلول‎های مرده پوست شده و در نتیجه مانع بروز آکنه می‎شوند.
  • آنتی‎بیوتیک‎ها: آنتی‏بیوتیک‎ها با از بین بردن باکتری‎های اضافی پوست و کاهش قرمزی به درمان آکنه کمک می‎کنند. ممکن است در ماه‎های اولیه درمان، پزشک مصرف همزمان آنتی‎بیوتیک و رتینوئید را تجویز کند و نحوه مصرف آن به این صورت باشد: آنتی‎بیوتیک صبح و رتینوئید شب‎هنگام مصرف شود. پزشک برای کاهش احتمال مقاومت آنتی بیوتیکی غالباً آنتی‎بیوتیک را همراه با بنزوئیل پراکسید تجویز می‎کند. نمونه ‏هایی از داروهای حاوی این ماده عبارتند از: کلیندامایسین با بنزوئیل پراکسید (بنزاکلین، دواک، آکانیا) و اریترومایسین با بنزوئیل پراکسید (بنزامایسین). آنتی‎بیوتیک‎های موضعی را به تنهایی مصرف نکنید.
  • اسید سالیسیلیک و اسید آزالیک: اسید آزالیک اسیدی طبیعی است که در غلات کامل و فرآورده ‏های حیوانی یافت می‎شود و ویژگی‎های ضد باکتریایی دارد. بنظر می‎رسد کرم اسید آزالیک 20% همانند بسیاری از درمان‎های معمول مؤثر باشد و می‎توان حداقل به مدت 4 هفته و دوبار در روز آن را مصرف کرد. وقتی اسید آزالیک همراه با اریترومایسین مصرف شود تاثیر بیشتری خواهد داشت. تجویز اسید آزالیک (آزالکس، فیناسه) گزینه مناسبی برای دوران بارداری و شیردهی است. عوارض جانبی اسید آزالیک عبارت است از: بی‎رنگی و التهاب خفیف پوست.

باورهای نادرست درباره آکنه

داروهای خوراکی

  • آنتی‎بیوتیک‎ها: ممکن است برای کاهش باکتری‎ها و التهاب آکنه ‏ها، از متوسط تا شدید، به آنتی‎بیوتیک‎های خوراکی نیاز داشته باشید. معمولاً اولین گزینه‎ برای درمان این مشکل تتراسایکلین (مانند داکسی‎سایکلین یا مینوسایکلین) یا ماکرولید است.

برای جلوگیری از مقاومت آنتی‎بیوتیکی باید آنتی‎بیوتیک‎های خوراکی برای مدت محدودی تجویز و مصرف شوند. بهتر است آنتی‎بیوتیک‎های خوراکی با رتینوئیدها و بنزویل پراکسید موضعی مصرف شوند. مطالعات نشان داده است که استفاده از بنزوئیل پراکسید موضعی همراه با آنتی‎بیوتیک‎های خوراکی می‏تواند خطر مقاومت آنتی‎بیوتیکی را کاهش دهد.

  • قرص‎های ضدبارداری: سازمان غذا و داروی آمریکا برای زنانی که قصد پیشگیری از بارداری را دارند و دچار آکنه هستند 4 قرص ضد بارداری را تایید کرده است. این قرص‎ها ترکیبی از هورمون‎های استروژن و پروژستین (اورتوتری سیکلین، یاز و سایر موارد) هستند. تاثیرات مثبت درمان با این قرص‎ها بعد از چند ماه ظاهر می‎شود. بنابراین، استفاده از سایر داروهای درمان این بیماری همراه با این قرص‎ها در هفته‎های اولیه می‎تواند به بهبود آکنه کمک کند.

شایع‎ترین عوارض جانبی این دارو عبارتند از: افزایش وزن، حساس‎شدن سینه‎ها و تهوع. یکی از مشکلات جدی این قرص‎ها افزایش نسبی خطر لخته‎های خونی است.

داروهای آنتی آندروژن: اگر آنتی‎بیوتیک‎های خوراکی به درمان این بیماری در زنان و دختران بالغ کمک نکند، پزشک داروی اسپیرونولاکتون (آلداکتون) تجویز می‎کند. این دارو با مسدود کردن تأثیر هورمون‎های آندروژن روی غدد سباسه عمل می‎کند. عوارض جانبی احتمالی شامل حساس‎شدن سینه‎ها و قاعدگی‎های دردناک است.

  • ایزوترتینوئین: ایزوترتینوئین (آمنستیم، کلاراویس، سوترت) یک داروی قوی برای افرادی است که دارای آکنه شدید هستند و به درمان‎های دیگر پاسخ نمی‎دهند.

آشنایی با درمان‎ آکنه 

ممکن است در انتخاب نمونه‎ها این درمان‎ها پیشنهاد شود. البته ممکن است این درمان‎ها به ‏تنهایی یا همراه با مصرف دارو باشند.

  • لیزردرمانی و فوتودینامیک تراپی: انواع نوردرمانی برای درمان آکنه با موفقیت همراه بوده است. ولی هنوز مطالعات بیشتری برای تعیین روش مطلوب، منبع نور و میزان نور مورد نیاز است.
  • لایه‎ برداری شیمیایی: در این فرایند یک لوسیون شیمیایی مانند اسید سالیسیلیک، اسید گلیکولیک یا اسید رتینوئیک بطور مکرر روی پوست استعمال می‎شود. باید توجه داشت که بهبود آکنه در این روش طولانی‎ مدت نیست و تکرار این نوع درمان لازم است.
  • خارج کردن جوش‎های سرسفید و سرسیاه: ممکن است بدلیل عدم درمان جوش‎های سرسفید و سرسیاه (کومدون‎ها) با داروهای موضعی، پزشک با استفاده از ابزار خاصی آنها را به آرامی بردارد. البته ممکن است این روش باعث بوجود آمدن اسکار شود.
  • تزریق استروئید: ضایعات ندولی (گرهک‎ها) و کیستی را می‎توان با تزریق مستقیم یک داروی استروئیدی به داخل آنها درمان کرد.این درمان منجر به بهبود سریع و کاهش درد می‎شود.عارضه جانبی احتمالی عبارت است از: نازک ‏شدن پوست در محل درمان.

اغلب مطالعات انجام‎شده روی اثرات داروهای آکنه مربوط به افراد 12 سال و بالاتر است. امروزه کودکان کمتر از 12 سال نیز بطور فزاینده‎ای دچار این مشکل می ‏شوند. در مطالعه ای که روی 365 دختر 10-9 سال انجام شد مشخص شد که 78% از آنان دارای ضایعات این بیماری بودند. اگر کودک شما نیز دچار این بیماری باشد با یک متخصص پوست کودکان مشورت کنید. از پزشک درباره داروهای ممنوع برای کودکان، دوزهای دارویی مناسب، تداخلات دارویی و عوارض جانبی آنها سوال بپرسید. همچنین در مورد چگونگی تأثیر درمان روی روند رشد کودک اطلاعات بدست آورید.

 درمان‎های خانگی آکنه

با استفاده از فرآورده ‏ها و داروهای غیر تجویزی، مراقبت مناسب از پوست و سایر تکنیک‎های خود مراقبتی می‎توانید از بروز این بیماری پیشگیری یا کنترل کنید.

  • شستشوی نواحی مبتلا به این بیماری با یک پاک کننده ملایم: روزی دو بار صورت خود را با آب گرم و یک صابون ملایم بشویید. اگر متوجه وجود این مشکل در سرحد موی پیشانی و سر یا پوست سر خود شدید، موهای خود را هر روز با شامپو بشویید. اگر اصلاح صورت بر پوست شما اثر می گذارد و باعث بروز آکنه می شود این کار را به آرامی انجام دهید.
  • از مصرف محصولات خاص همچون اسکراب‎های صورت، ماسک‎ها و سفت‎کننده‎های پوست خودداری کنید. این فرآورده‎ها باعث تحریک پوست و تشدید آکنه می‎شوند. شستشوی بیش از حد و لایه ‎برداری (ساییدن) پوست نیز می‎تواند باعث تحریک آن شود.
  • محافظت از پوست دربرابر آفتاب: در برخی افراد نور خورشید باعث تشدید این مشکل می‎شود.همچنین برخی داروهای درمان آکنه باعث حساس‎تر شدن پوست نسبت به اشعه‎های خورشید می‎شوند. برای اطلاع از احتمال بروز این عوارض با پزشک خود مشورت کنید. در صورت وجود چنین عوارضی تا حد امکان از نور خورشید دوری کنید. همچنین بطور منظم از مرطوب‎کننده‏ های فاقد چربی (غیر کومدون‎ساز) و دارای ضدآفتاب استفاده کنید.
  • خودداری از مالش پوست یا فشار روی آن: اگر پوست شما مستعد ابتلا به این بیماری است از تماس با اشیائی همچون تلفن، کلاه‎ایمنی، گردنبند یا یقه ‏های تنگ و کوله ‏پشتی خودداری کنید.
  • از لمس یا دستکاری آکنه‎ها خودداری کنید: دستکاری آن ها می‎تواند باعث تحریک آن شده و منجر به عفونی‎شدن یا اسکار پوستی شود.
  • دوش‎ گرفتن بعد از فعالیت‎های شدید: بقایای چربی و عرق ناشی از انجام فعالیت‎های شدید می‎تواند باعث بروز این مشکل شود.

زمان مراجعه به پزشک

اگر درمان‎های خود مراقبتی آکنه ‏ها را از بین نبرد به پزشک خانواده یا پزشک عمومی مراجعه کنید. پزشک می‎تواند داروهای قوی تری تجویز کند. اگر آکنه همچنان از بین نرفت یا تشدید شد می‎توانید به پزشک متخصص پوست (درماتولوژیست) مراجعه کنید.

در بسیاری از زنان این بیماری می‎تواند یک هفته قبل از شروع عادت ماهیانه عود کند و این روند چندین سال تکرار شود. در زنانی که از داروهای ضدبارداری استفاده می‎کنند این نوع آکنه بدون نیاز به هیچ درمانی از بین می رود.

سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) هشدار می دهد که برخی لوسیون‎های رایج بدون نسخه پزشک، پاک‎کننده‎های صورت و فرآورده‏ های مراقبت پوست می‎توانند باعث بروز واکنش جدی شوند. این نوع واکنش‎ها نادر هستند. بنابراین، آنها را با قرمزی، تحریک، سوزش و خارش قسمتی از صورت که لوسیون یا کرم را روی آن بکار برده‎اید اشتباه نگیرید. اگر بعد از استفاده ار محصولات مراقبت پوست موارد زیر را مشاهده کردید فوراً به اورژانس پزشکی مراجعه کنید. این موارد عبارتند از:

  • ضعف و ناتوانی
  • مشکلات تنفسی
  • تورم چشم‎ها، صورت، لب‎ها یا زبان
  • احساس سختی یا فشردگی گلو

آمادگی برای ملاقات با پزشک

اگر پوست شما دچار آکنه شده است و درمان‎های خود مراقبتی و استعمال داروهای بدون نسخه تاثیری در بهبود این بیماری ندارند به پزشک مراجعه کنید. درمان موثر آکنه در ابتدا خطر اسکار پوستی و آسیب به عزت‎ نفس شما را کاهش می‎دهد. ممکن است پزشک بعد از معاینه اولیه شما را برای تشخیص و درمان مشکلات پوستی به متخصص درماتولوژیست ارجاع دهد.

در اینجا اطلاعاتی در اختیار شما قرار می‎دهیم که شما را برای ملاقات با پزشک آماده می کند.

آنچه که می‎توانید انجام دهید:

  1. فهرستی از اطلاعات دارویی ضروری تهیه کنید. فهرست می‎تواند شامل:
  • داروهای و محصولات مراقبتی تجویزی و غیر تجویزی
  • ویتامین‏ ها ومکمل‎ها
  • سایر مشکلات و بیماری‎هایی که با آنها درگیر هستید.
  1. فهرستی از اطلاعات شخصی ضروری تهیه کنید. این اطلاعات شامل استرس‎های عمده و تغییرات اخیر زندگی شما است.

سوالاتی که باید از پزشک بپرسید

فهرستی از سوالاتی که قصد دارید از پزشک بپرسید تهیه کنید. این فهرست به شما کمک می‎کند تا از وقت خود بیشترین بهره را ببرید.

در اینجا برخی سوالات اصلی که می‎توانید از پزشک بپرسید را مطرح می‎کنیم.اگر سؤالات دیگری به ذهن شما خطور کرد تردید نکنید و آنها را از پزشک بپرسید. برخی سوالات عبارتند از:

  • چه روش درمانی پیشنهاد می‎کنید؟
  • اگر اولین درمان موثر نباشد چه درمان دیگری پیشنهاد می‎کنید؟
  • داروهای تجویز شده چه عوارض جانبی احتمالی دارند؟
  • چه مدت می‎توانم با اطمینان کامل از این داروها استفاده کنم؟
  • علائم بهبودی چه مدت بعد از مصرف داروها ظاهر می‎شوند؟
  • چه تاریخی برای بررسی روند درمان و اثربخشی آن مراجعه کنم؟
  • در صورت عدم اثربخشی داروها آیا می‎توانم مصرف آنها را قطع کنم؟
  • برای بهبود علائم آکنه چه روش‎های خود مراقبتی انجام دهم؟
  • پیشنهاد شما درباره تغییر رژیم غذایی چیست؟
  • پیشنهاد شما درباره ایجاد تغییرات در مصرف فرآورده‎های غیر تجویزی مانند صابون، لوسیون و ضدآفتاب و مواد آرایشی چیست؟

سوالاتی که ممکن است پزشک از شما بپرسد

احتمالاً پزشک سوالاتی از شما خواهد پرسید. آمادگی برای پاسخ به سؤالات باعث صرفه ‎جویی در وقت می‎شود و به شما امکان می‎دهد مطالب مورد نظر خود را با دقت بررسی کنید. ممکن است پزشک این سوالات را از شما بپرسد:

  • اولین بار چه زمانی دچار آکنه شدید؟
  • آیا عامل خاصی مانند استرس یا چرخه قاعدگی (در زنان و دختران) باعث تحریک آکنه می‎شود؟
  • چه داروهایی اعم از داروهای تجویزی یا غیر تجویزی، ویتامین‎ها یا مکمل‎ها مصرف می‎کنید؟
  • در زنان و دختران: آیا قرص‎های ضدبارداری مصرف می‎کنید؟
  • در زنان و دختران: آیا چرخه قاعدگی شما منظم است؟
  • در زنان و دختران: آیا باردار هستید یا قصد باردارشدن دارید؟
  • چه نوع صابون، لوسیون، ضدآفتاب، مواد آرایشی یا محصولات مراقبت مو استفاده می‎کنید؟
  • آیا این بیماری بر عزت نفس و اعتماد به‏ نفس شما در موقعیت‎های اجتماعی تاثیر می‎گذارد؟
  • آیا سابقه خانوادگی ابتلا به این بیماری را دارید؟ تاکنون چه درمان‎ها و مراحل خود مراقبتی را امتحان کرده ‏اید؟ آیا موثر بوده‎اند؟

 مدیریت و حمایت

آکنه و اسکار های ناشی از آکنه می‏توانند باعث اضطراب شود و ممکن است روابط اجتماعی و خودانگاری فرد را تحت ‎تاثیر قرار دهد. گاهی صحبت با اعضای خانواده، یک گروه حامی یا مشاور در این زمینه به شما کمک خواهد کرد.

استرس می‎تواند آن را تشدید کند. با خواب کافی و تمرین تکنیک‎های تمدد اعصاب استرس خود را مدیریت کنید.