پوست ، مو و ناخن
5
سوختگی

سوختگی ناشی از گرما، قرارگیری بیش از حد در معرض اشعه خورشید یا سایر اشعه‎ها همچنین آسیب‎های ناشی از تماس شیمیایی و الکتریکی سوختگی نام دارد. سوختگی می‎تواند یک مشکل خفیف پزشکی یا یک وضعیت اورژانسی کشنده باشد به صورتی که زندگی بیمار را تهدید کند.

درمان آن به موقعیت و شدت بافت آسیب ‏دیده بستگی دارد. آفتاب‎ سوختگی‎ها و تاول‎های کوچک ناشی از آب جوش را می‎توان در منزل درمان کرد. سوختگی‎های عمیق و گسترده نیازمند مراقبت‎های پزشکی فوری هستند. برخی از این بیماران باید در مراکز خاص سوانح و سوختگی درمان شوند و تحت درمان‏ های تکمیلی طولانی ‏مدت قرار گیرند.

آشنایی با علائم سوختگی

این عارضه علائم متعددی دارد و نوع علائم به عمق آسیب وارد شده بستگی دارد. ظهور علائم و نشانه‎ها 2-1 روز طول می‎کشد.

سوختگی درجه 1: این نوع سوختگی خفیف است و تنها خارجی‎ترین لایه پوست (اپیدرم) را تحت تأثیر قرار می‎دهد. قرمزی پوست و درد از علائم این نوع سوختگی است.

سوختگی درجه 2: در این نوع سوختگی اپیدرم و دومین لایه پوست (درم غشاء میانی پوست) تحت ‎تاثیر قرار می‎گیرد. سوختگی درجه دو می‎تواند باعث آماس و قرمزی یا سفید شدن پوست یا لکه‎ لکه شدن آن شود. ممکن است این نوع سوختگی باعث تاول‎زدن و درد شدید شود. همچنین سوختگی‎های درجه دو می‎توانند باعث پدید آمدن اسکار پوستی شوند.

سوختگی درجه 3: در این نوع سوختگی لایه چربی زیر سطح پوست آسیب می‎بیند. ممکن است نواحی آسیب ‏دیده سیاه، قهوه‎ای یا سفید شوند و پوست ظاهری چرم‎ مانند پیدا کند. سوختگی درجه سه می‎تواند عصب‎ها را تخریب کند و باعث بی ‏حسی شود.

علت ایجاد سوختگی

این بیماری علل متعددی دارد. برخی از آن ها عبارتند از:

  • آتش
  • آب داغ یا بخار
  • فلز، شیشه یا سایر اشیاء داغ
  • جریان‎های الکتریکی
  • سوختگی در اثر اشعه، مانند اشعه ایکس
  • نور خورشید یا سایر منابع اشعه ماوراء بنفش مانند تخت مخصوص برنزه کردن
  • مواد شیمیایی مانند اسیدهای قوی، قلیاها، تینر رنگ ‏کاری یا بنزین
  • سوء مصرف

مشکلات ناشی از سوختگی

مشکلات ناشی از سوختگی‎های عمیق یا گسترده می‎تواند شامل موارد زیر باشد:

  • عفونت باکتریایی که می‎تواند منجر به عفونت خون و گسترش عفونت در جریان خون شود (سپسیس).
  • از دست دادن مایعات بدن شامل کاهش حجم خون (هیپوولمی)
  • کاهش شدید و خطرناک دمای بدن (هیپوترمی)
  • مشکلات تنفسی ناشی از ورود دود یا هوای داغ به دستگاه تنفسی
  • ایجاد اسکارها یا نواحی برآمده ناشی از رشد بیش‎از حد بافت اسکار (لکوئید یا بافت ‏مردگی)
  • پدید آمدن مشکلات استخوان و مفاصل مانند زمانی که بافت اسکار باعث چروکیدگی (کوتاه‏ شدن) و سفت ‎شدن پوست، ماهیچه‎ها یا تاندون‎ها می‎شود (کنتراکچر یا انقباض)

پیشگیری از سوختگی

اقدامات لازم برای کاهش خطر سوختگی های رایج خانگی عبارتند از:

  • هرگز وسایل آشپزی را بی‎محابا روی اجاق گاز رها نکنید.
  • قابلمه را به صورتی روی اجاق گاز قرار دهید که دسته‎های قابلمه به سمت پشت گاز (یعنی دور از شعلۀ گاز) باشند.
  • هنگام آشپزی کودک بغل نکنید.
  • مایعات داغ را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی خود قرار دهید.
  • وسایل برقی را دور از آب در جای مطمئن نصب کنید.
  • قبل از غذا دادن به کودک دمای غذا را بررسی و کنترل کنید.
  • بطری شیر کودک را در مایکروویو داغ نکنید.
  • هنگام آشپزی‎کردن لباس‎های خیلی گشاد نپوشید. زیرا احتمال آتش‎گرفتن لباس‎ها در حین کار وجود دارد.
  • در صورت حضور یک کودک خردسال، او را از منابع گرمایی مانند اجاق گاز، کباب‎پز روباز، منقل و شومینه و بخاری ‎های مخصوص گرم‎کردن فضای آزاد دور نگه‎دارید.
  • قبل از قراردادن کودک در صندلی کودک مخصوص اتومبیل تسمه‏ها، را برای اطمینان از عدم وجود گرما، بررسی کنید.
  • زمانی ‎که از اتو و سایر ابزار مشابه آن استفاده نمی‎کنید، آنها را از برق بکشید و دور از دسترس کودکان قرار دهید.
  • پریزهای برق را که مورد استفاده نیستند با سرپوش‎های مخصوص بپوشانید. مراقب کابل‎ها و سیم‎های برق باشید. اگر سیم و کابل ها در جای نامناسبی قرار دارند که کودک به آنها دسترسی دارد باید آنها در محل مناسبی محکم کنید. در غیر این‎صورت امکان دارد کودکان سیم‎ها را بجوند و باعث بروز خطرات جدی شود.
  • اگر سیگاری هستید هرگز در رختخواب سیگار نکشید.
  • در تمام طبقات منزل خود آژیر اعلام خطر آتش نصب کنید. حداقل سالی یکبار آژیرها را بررسی و باتری‎های آنها را تعویض کنید.
  • در تمام طبقات منزل خود کپسول آتش‎نشانی نصب کنید.
  • همیشه هنگام کار با مواد شیمیایی از عینک محافظ و لباس مخصوص استفاده کنید.
  • مواد شیمیایی، کبریت و فندک‏ها را دور از دسترس کودکان قرار دهید.

تشخیص سوختگی

هنگام مراجعه به پزشک برای درمان این عارضه، پزشک ابتدا با بررسی پوست بیمار شدت آن را ارزیابی می‎کند. اگر سوختگی بیش از 10 درصد کل سطح بدن یا پاها، صورت، یا کشاله ران را دربرگرفته باشد یا میزان سوختگی طبق معیارهای مورد تایید انجمن سوختگی آمریکا باشد، پزشک دستور انتقال بیمار به مرکز سوانح و سوختگی را می‎دهد.

پزشک سایر صدمات واردشده را بررسی می‎کند و براساس تشخیص خود ممکن است موارد زیر را تجویز کند:

  • انجام آزمایش
  • تصویربرداری اشعه ایکس
  • سایر شیوه‏های تشخیصی

 آشنایی با درمان سوختگی

آشنایی با درمان سوختگی

اغلب سوختگی‎های خفیف در منزل قابل درمان هستند. این نوع عارضه‎ها در دو هفته درمان می‎شوند.

در سوختگی‎های شدید، بعد از کمک‎های اولیه و ارزیابی جراحت درمان‎های مختلفی انجام می‎شود. از جمله این درمان‎ها عبارتند از: تجویز و مصرف دارو، پانسمان و باندپیچی و عمل جراحی.

هدف از درمان کنترل درد، برداشتن بافت‎های مرده، پیشگیری از عفونت، کاهش خطر بروز اسکار و احیاء کارایی و عملکرد بدن است. افرادی که دچار سوختگی شدید شده‎اند باید در مراکز خاص درمان سوختگی تحت درمان قرار گیرند. ممکن است این بیماران به پیوند پوست نیاز داشته باشند تا از این طریق زخم‎های عمیق آنها پوشانده شود. همچنین ممکن است این بیماران نیازمند حمایت عاطفی و مراقبت‎های تکمیلی طولانی ‎مدت مانند فیزیوتراپی باشند.

آشنایی با درمان دارویی

در سوختگی‏ های شدید ، بیمار بعد از دریافت کمک‎های اولیه تحت مراقبت های پزشکی قرار می‎گیرد. این مراقبت ها شامل داروها، فرایندها و فراورده ‏هایی است که روند بهبود بیمار را ارتقاء می‎دهد. درمان‎های مراقبتی عبارتند از:

  • درمان‎ها بر پایه آب: تیم مراقبت پزشکی می‎تواند با استفاده از تکنیک‎هایی مانند Mist therapy ultrasound بافت زخمی را تمیز و تحریک کند.
  • استفاده از مایعات برای پیشگیری از دی ‎هیدراسیون (کم‏شدن آب بدن): ممکن است بیمار به تزریق مایعات داخل وریدی (IV) نیاز داشته باشد. این عمل مانع کم ‏آبی بدن و همچنین مانع نارسایی اندام‎ها می ‏شود.
  • داروهای مخصوص درد و اضطراب: فرایند درمان سوختگی به طور غیر قابل باوری دردناک است و ممکن است بیمار به مورفین و داروهای ضداضطراب (به ویژه هنگام تعویض لباس) نیاز داشته باشد.
  • کرم‎ها و پمادهای سوختگی: اگر بیمار به مرکز مراقبت سوختگی منتقل نشود تیم مراقبت پزشکی می‎تواند برای درمان زخم از انواع کرم‎ها و پمادهای موضعی مانند باسیتراسین و سیلور سولفات (سیلوادن) استفاده کند. استعمال این کرم‎ها و پمادها به پیشگیری از عفونت کمک می‎کند و باعث بسته شدن زخم می‎شود.
  • باندپیچی و زخم‎ بندی: ممکن است (براساس تشخیص پزشک) تیم مراقبت با استفاده از باندهای ویژه سوختگی زخم‎ها را بپوشاند. این عمل می‎تواند به بهبود زخم‎ها کمک کند. اگر بیمار به مرکز درمان سوختگی منتقل شود احتمالاً زخم با گاز استریلِ خشک پوشانده می‎شود.
  • داروهای مقابله‎ کننده با عفونت: در صورت عفونی‎شدن زخم‎ها بیمار به تزریق داخل وریدی آنتی بیوتیک‎ها نیاز پیدا می‎کند.
  • تزریق واکسن کزاز: ممکن است پزشک بعد از مشاهده و معاینه آسیب‎های سوختگی تزریق واکسن کزاز را تجویز کند.

انجام فیزیوتراپی و کاردرمانی

اگر سوختگی وسیع باشد، به ویژه اگر مفاصل را دربرگرفته باشد، ممکن است بیمار به فیزیوتراپی و انجام تمرین‎های آن نیاز داشته باشد. فیزیوتراپی باعث انبساط پوست می‎شود. بنابراین، انعطاف‎ پذیری مفاصل حفظ می‎شود. تمرین‎های دیگر نیز می‎توانند قدرت و هماهنگی ماهیچه‎ای را افزایش دهند. اگر بیمار در انجام فعالیت‎های عادی روزانه دچار مشکل شود، کاردرمانی می‎تواند مفید باشد.

درمان از طریق جراحی

ممکن است بیمار به یک یا برخی از فرایندهای زیر نیاز داشته باشد:

  • کمک ‎نفس: اگر بیمار از ناحیه صورت یا گردن دچار سوختگی شده باشد، احتمالاً تورم گلو باعث بسته‎شدن راه هوایی می‎شود. در چنین موقعیتی پزشک برای تامین اکسیژن مورد نیازِ شش‎های بیمار لوله‏ای به نای می‎فرستد.
  • تغذیه با لوله: باید تغذیه بیمارانی که دچار سوختگی شدید شده‎اند یا دچار سوءتغذیه هستند مورد توجه قرار گیرد. پزشک می تواند از طریق لوله‏ های بینی لوله تغذیه را به داخل معده بفرستد.
  • تسهیل جریان خون اطراف زخم: اگر پوست زخم عضو آسیب‏دیده را بطور کامل دربرگیرد پوست سفت و سخت شده و مانع جریان‏یافتن خون در عضو آسیب‎دیده می‎شود. اگر سوختگی در ناحیه سینه باشد پوستِ زخمی که اطراف سینه را کاملاً دربرگرفته می‎تواند باعث مشکل تنفسی شود. پزشک می‎تواند با بریدن آن قسمت از پوست فشار وارده بر سینه را کاهش دهد.
  • پیوند پوست: پیوند پوست شیوه‏ای جراحی است که در آن بخش هایی از پوست سالم بیمار جایگزین بافت سوخته و اسکار می‎شود. به‎عنوان یک راه‎حل موقت می‎توان از پوست اهدایی یا پوست خوک استفاده کرد.
  • جراحی پلاستیک: جراحی پلاستیک (بازسازی) می‎تواند ظاهر اسکارهای ناشی از سوختگی را بهبود بخشد و انعطاف‎ پذیری مفاصلی را که تحت ‎تأثیر اسکار قرار گرفته‎اند افزایش دهد.

آشنایی با درمان خانگی

  • برای درمان سوختگی های خفیف این مراحل را دنبال کنید:
  • خنک‎ کردن سوختگی: تا زمان تسکین درد قسمت آسیب ‏دیده را زیر آب خنک روان (نه سرد) بگیرید یا با استفاده از کمپرس مرطوب و خنک درد را آرام کنید. از یخ استفاده نکنید. قرار دادن مستقیم یخ روی سوختگی می‎تواند آسیب بیشتری به بافت وارد کند.
  • خارج ‏کردن حلقه، انگشتر یا سایر اشیاء تنگ: سعی کنید این کار را به ‎آرامی و سریع قبل از متورم‏ شدن محل آسیب انجام دهید.
  • تاول‎ها را نترکانید: تاول‎های آبدار مانعی در برابر عفونت هستند. درصورتی که تاولی بترکد محل را با استفاده از آب و یک صابون ملایم تمیز کنید و روی آن یک پماد آنتی بیوتیک بمالید. ولی در صورت خارش مصرف پماد را قطع کنید.
  • استفاده از لوسیون: وقتی محل سوختگی کاملاً خنک شد روی آن یک لوسیون یا مرطوب ‎کننده حاوی آلوئه ‎ورا بمالید. این کار مانع خشکی محل سوختگی شده و درد را تا حدودی تسکین می‎دهد.
  • باندپیچی: روی محل سوختگی را با گاز استریل بانداژ (از جنس پنبه بدون کرک‎ و پرز) ببندید. البته باید توجه داشت که برای جلوگیری از وارد شدن فشار روی محل آسیب‎دیده باید باند به‎آرامی و نرم و آزاد دور محل آسیب‏دیده پیچیده شود. باندپیچی مانع تماس هوا با سوختگی شده، درد را کاهش می‎دهد و از پوست تاول‎زده محافظت می‎کند.
  • مصرف داروهای مسکن: داروهای مسکن بدون نسخه مانند ایبوپروفن (نام تجاری ادویل، مورتین IB و...)، ناپروکسن سدیم (آلیوی) یا استامینوفن (تایلنول) می‎توانند در تسکین درد موثر باشند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید

در صورت بروز این موارد به پزشک مراجعه کنید:

  • سوختگی‎هایی که دست‎ها، پاها، صورت، کشالۀ ران، کفل‎ها، مفصل بزرگ یا قسمت زیادی از بدن را دربرگرفته‎اند.
  • سوختگی‎های عمیق یعنی سوختگی‎هایی که تمام لایه‏های پوست یا حتی بافت‎های عمیق‏تر پوست را دربرمی‎گیرد.
  • سوختگی‎هایی که باعث چرمی شدن ظاهر پوست می‎شوند.
  • سوختگی‎هایی که در آن عضو آسیب‏دیده حالت زغال ‎مانند و سیاه پیدا می‎کند یا لکه ‏های سیاه، سفید یا قهوه‎ای روی عضو باقی می‎ماند.
  • سوختگی‎های ناشی از مواد شیمیایی یا جریان الکتریسیته
  • ایجاد مشکل تنفسی در اثر آسیب راه‎های تنفسی و هوایی

تا رسیدن کمک‎های اورژانسی اقدامات کمک‎های اولیه را انجام دهید.

درصورت مشاهده این علائم با پزشک خود تماس بگیرید:

  • علائم عفونت مانند ترشحات زخم، افزایش درد، قرمزی و تورم
  • سوختگی یا تاول بزرگ بصورتی که بعد از دو هفته بهبود نیابد.
  • ظهور علائم جدید و غیرقابل توضیح
  • اسکارهای پوستی شدید

آمادگی برای ملاقات با پزشک

در سوختگی دست‎ها، پاها، صورت، کشاله ران، کفل، مفصل بزرگ یا بخش گسترده‏ای از بدن بیمار باید تحت مراقبت پزشکی اورژانسی قرار گیرد. ممکن است پزشک اورژانس دستور معاینه بیمار توسط متخصص پوست، متخصص سوختگی، جراح یا سایر متخصصین را صادر کند.

در سوختگی‎های دیگر ممکن است بیمار نیازمند مراجعه به پزشک خانواده باشد. اطلاعاتی که در اینجا می‎آید به شما کمک می‎کند تا برای ملاقات با پزشک آماده باشید.

فهرستی از اطلاعاتی که می‎خواهید بپرسید تهیه کنید.

  • آیا این نوع سوختگی به درمان نیاز دارد؟
  • گزینه‏ های درمانی برای این نوع سوختگی کدام است؟ نقاط قوت و ضعف آنها چیست؟
  • آیا این عارضه خود به خود بهبود می‏یابد؟
  • آبا برای درمان آن دارو تجویز می‎کنید یا می‎توانم از داروهای بدون نسخه استفاده کنم؟
  • نتایج ناشی از سوختگی و درمان آن چیست؟
  • مادامی ‎که زخم بهبود یابد باید چه مراقبت‎هایی انجام دهم؟
  • در صورت نیاز به مراقبت‎های تکمیلی چه اقداماتی انجام دهم؟
  • بعد از بهبودی احتمال دارد چه تغییراتی در پوست من بوجود آید؟

سوالاتی که ممکن است پزشک از شما بپرسد:

  • احتمالاً پزشک نیز سوالاتی از شما خواهد پرسید. برخی از سوالات احتمالی عبارتند از:
  • سوختگی چگونه اتفاق افتاد؟
  • آیا علائم دیگری نیز دارید؟
  • آیا دچار مشکلات و بیماری‎های زمینه‎ای دیگر مانند دیابت هستید؟
  • آیا درمان‎های خانگی نیز انجام داده‎اید؟ و چه درمان‎هایی؟
  • آیا شاهد تغییراتی در ظاهر سوختگی بوده‎اید؟

مقابله و حمایت

مقابله با آسیب ناشی از این عارضه و مدیریت آن می تواند به یک چالش تبدیل شود. به ویژه اگر قسمت وسیعی از بدن را دربرگرفته باشد یا قسمت‎هایی از بدن که در معرض نگاه دیگران هستند (مانند دست یا صورت) دچار سوختگی شده باشند. ایجاد اسکار، کاهش تحرک و جراحی های احتمالی نیز به این مشکلات افزوده می‎شوند.

بیمار می‎تواند با پیوستن به گروه‎های حامی و افراد دیگری که وضعیتی مشابه یا سوختگی‎های شدید تر داشته‎اند تجربیات خود را با آنها به اشتراک بگذارد و دردهای روحی و جسمی خود را بازگو کند. صحبت کردن درباره مشکلات پیش‎آمده و بازگویی تجربیات با افرادی که چالش‎های مشابه داشته اند می‎تواند بیمار را تسکین دهد